Tez No	İndirme	Tez Künye	Durumu
172929	Bu tezin, veri tabanı üzerinden yayınlanma izni bulunmamaktadır. Yayınlanma izni olmayan tezlerin basılı kopyalarına Üniversite kütüphaneniz aracılığıyla (TÜBESS üzerinden) erişebilirsiniz.	Bir felsefe problemi olarak dinî tecrübe / Religious experience as a philosophical problem Yazar:ABDÜLLATİF Danışman: PROF.DR. HANİFİ ÖZCAN Yer Bilgisi: DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ / SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ / FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Konu:Felsefe = Philosophy Anahtar Kelime:	Onaylandı Doktora Türkçe 2006 296 s.
ÖZET Dinî tecrübenin kesin ve tam bir tanımını yapmak ve dolayısıyla mahiyetini evrensel bir biçimde ortaya koymak oldukça güçtür. Bu güçlüğü doğuran etmenlerin başında, tüm dinî tecrübe çeşitlerinin paylaştığı ortak bir özün tespit edilememesi gelmektedir. Problemin daha da temeline inilecek olursa, yorumsuz hiçbir tecrübenin mümkün olmaması, karşımıza farklı dinî geleneklerin öğretilerine ve yaşam biçimlerine göre şekillenen, birbirine indirgenemez olan çok çeşitli dinî tecrübeleri çıkarmaktadır. Dinî geleneklerin birbirinden farklı ontolojileri, birbirinden farklı dinî tecrübeler doğurmaktadır. O zaman, mistisizm araştırmalarında yaygın bir kabul olan, mistiklerin farklı yorumlarının altında, özde bir ve aynı olan, kısaca evrensel bir "birlik" ya da "saf bilinç" tecrübesi olduğu iddiası, yöntemsel olarak yanlış bir zemine dayanmaktadır. Bu yanlışı doğuran şey de, mistiklerin kavramlar, inançlar, dil, vb. vasıtaları, yani sosyo-kültürel bağlamı aşarak ilahi gerçekliği doğrudan tecrübe ettiklerini ve bu tecrübede "verilmiş" olanın, mistiğin tecrübe sonrası bu 'Verilmiş" olana eklediği yorumlardan ayıklanabileceğim düşünmektir. Oysa, Nihaî Gerçekliğin tecrübesini mümkün kılan ve bu tecrübeyi hem biçim hem de içerik olarak belirleyen şey, kendine özgü kavram, dil, düşünce, inançlar, öğretiler vs. 'yi içeren dinî bağlamdır. Dolayısıyla, farklı dinî bağlamların ürünü olan Tao, Allah, Nirvana, Mokşa vs tecrübeleri, aynı gerçeklik tecrübeleri değildir. Dinî tecrübe, dinî olarak yorumlanan olağandışı tecrübedir. Bununla birlikte, hemen tüm mistik geleneklerin ortaklaşa dile getirdiği bir husus vardır: Maddi dünyanın ötesinde, akim sınırını aşan bir Nihai Gerçeklik vardır ve bu Gerçekliğe, ancak bilincini saflaştıranlar ya da benliğini yok edenler ulaşabilir. Dinî tecrübenin salt psikolojik mi, yoksa bilişsel mi olduğu da felsefi açıdan önemli bir sorundur. Dinî tecrübenin bilişsel bir tecrübe sayılabilmesinin önündeki en büyük engeller; onun irrasyonelliği ve doğaüstülüğü, dolayısıyla zaman ve mekan çerçevesinde nedensel bir ilişki içermemesi nedeniyle gerçek bir algısal tecrübe kategorisine giremiyor oluşu; anlatılamazlığı ve paradoksallığı; olağan yollarla doğrulanabilir veya yanlışlanabilir olmaması; bu tecrübeleri geçiren kişilerin, tecrübe ettikleri şeyin betiminde ve gerçeklik testinde uzlaşamaz olması; benzer tecrübelerin ve bu tecrübelere özgü dilin, uyuşturucu alanlar veya psikotiklerde de mevcut olması ve son olarak onların doğal nedenlerden kaynaklandığının gösterilebilir olmasıdır.
ABSTRACT It is quite difficult to define exactly religious experience and consequently to determine its nature universally. The foremost reason of why we can not define it exactly and universally is that we are not able to find or establish a common core to the all varieties of religious experience. When we delve into the problem, it can be seen that there are several religious experiences which can not be reducible to each other because of the fact that there is no pure, uninterpreted experience and hence, religious experiences are moulded or shaped by different teachings of religious traditions and their relevant forms of life. Different ontologies of religious traditions give rise to different religious experiences. In that case, the prevalent claim or view in the studies of mysticism that there is a universal experience of unity or pure consciousness which is, though expressed under different interpretational umbrella, the same and one in all mystical experiences is methodologically ill-founded. Because it takes for granted that mystics can perceive directly the divine reality by transcending or deconstructing the socio-cultural context, i.e. the whole of mediations as language, concepts, beliefs etc. and that it is possible to isolate the "given" in any religious experience from the interpretations mystics have imposed on it But it is only religious context with its own teachings, language, concepts etc. that which makes the experience of Ultimate Reality possible and determines both its form and contents. So, the experiences of Tao, Allah, Moksha, Nirvana etc. as a product of different religious contexts are not the experiences of same Ultimate Reality. Religious experience is extraordinary and religiously interpreted experience. However, almost every mystical tradition declares with one voice that behind the physical world there is a supra-rational Ultimate Reality and nobody can have access to it other than the one who has purified his consciousnes or obliterated his ego. It is a crucial question in philosophical respect whether religious experience is purely psychological or cognitive. The most considerable obstacles for religious experience to be counted as a cognitive experience are that it is non-rational and supernatural and hence, non-perceptual due to its lack of causal connection to divine Reality in space and time; that it is inexpressible and paradoxical; that it is not open to verification or falsification in usual or normal ways; that different mystics are not unanimous about the descriptions of the experience and also tests or checking prosedures of its veridicality. Furthermore there are many conflicting claims between religious traditions; that similiar experiences are found within psychedelic experiences and in psychotics; and lastly that it is explainable in terms of naturalistic way.